Nie musisz mnie rozumieć. Ale czy możesz spróbować?

Nigdy wcześniej nie mieliśmy tak wielu możliwości poznawania innych ludzi, a jednocześnie potrafimy niezwykle szybko uznać, że już wiemy, kim są.

Mamy dostęp do niezliczonych ludzkich historii, doświadczeń i perspektyw. Możemy rozmawiać z osobami mieszkającymi na drugim końcu świata, poznawać odmienne kultury, słuchać opowieści ludzi, których prawdopodobnie nigdy nie spotkamy osobiście. Wystarczy kilka kliknięć, żeby dowiedzieć się, jak żyją, co myślą i z czym się mierzą.

A czasami wystarczy nam jedno zdanie, jedna decyzja albo kilkuminutowa rozmowa, żeby wyrobić sobie o kimś całkiem zdecydowaną opinię.

Ktoś nie odpowiedział na wiadomość, więc najwyraźniej nas lekceważy. Ktoś odmówił pomocy, więc jest egoistą. Ktoś nie zgodził się z naszym zdaniem, więc zapewne nie rozumie, o czym mówimy.

I właściwie sprawa jest załatwiona.

Oczywiście nie zawsze się mylimy. Nasze doświadczenia pozwalają nam rozpoznawać pewne wzorce, a intuicja bywa całkiem trafna. Trudno zresztą wyobrazić sobie życie, w którym za każdym razem musielibyśmy od początku analizować wszystko, co robią inni ludzie. Prawdopodobnie nie starczyłoby nam czasu nawet na poranną kawę.

Problem zaczyna się wtedy, kiedy przestajemy odróżniać to, co rzeczywiście wiemy o drugim człowieku, od tego, co sami dopowiedzieliśmy.

Widzimy zachowanie, ale intencje najczęściej pozostają dla nas niewidoczne. Możemy znać okoliczności, a mimo to nie wiedzieć, które z nich były dla danej osoby najważniejsze. Nasz umysł nie przepada jednak za takimi lukami. Łączy dostępne informacje, sięga do wcześniejszych doświadczeń i podsuwa nam interpretację, która często brzmi tak przekonująco, że po chwili zapominamy, iż jest tylko jedną z możliwych.

Co ciekawe, im bardziej jesteśmy przekonani, że trafnie odczytaliśmy sytuację, tym mniej powodów widzimy, żeby o cokolwiek zapytać.

Po co mielibyśmy pytać, skoro przecież wiemy?

Zastanawiam się, ile rozmów nigdy się nie odbyło, ponieważ jedna ze stron uznała, że zna już odpowiedź. Ile razy przypisaliśmy komuś intencje, których nie miał, albo zinterpretowaliśmy czyjeś milczenie jako obojętność, nie wiedząc, co działo się wtedy w jego życiu?

A ile razy sami znaleźliśmy się po drugiej stronie takiej historii, próbując wyjaśnić komuś, że rzeczywistość wyglądała inaczej?

Jest w tym coś szczególnie frustrującego. Nie zawsze oczekujemy przecież, że drugi człowiek się z nami zgodzi. Czasami chcielibyśmy jedynie, żeby zanim wyda ostateczny osąd, spróbował dowiedzieć się, jak my widzimy daną sytuację.

To nie wydaje się aż tak wygórowanym oczekiwaniem. A jednak bywa zaskakująco trudne do spełnienia.

Myślę, że jednym z powodów jest nasze przywiązanie do własnych interpretacji. Kiedy już uznamy, że wiemy, dlaczego ktoś zachował się w określony sposób, kolejne informacje zaczynamy często odczytywać przez pryzmat tego przekonania.

Jeśli uważam, że ktoś mnie nie szanuje, jego spóźnienie może stać się kolejnym dowodem braku szacunku. Jeśli jestem przekonana, że ktoś jest egoistą, nawet jego całkiem rozsądna odmowa może tylko utwierdzić mnie w tej opinii.

A kiedy ta osoba próbuje coś wyjaśnić, mogę potraktować jej słowa jako usprawiedliwianie się.

W ten sposób nasza interpretacja zaczyna sama dostarczać sobie potwierdzeń. I trzeba przyznać, że potrafimy być w tym naprawdę skuteczni. Szczególnie kiedy jesteśmy przekonani o własnej przenikliwości.:)))

Ale nasze przywiązanie do własnych interpretacji ma czasami jeszcze jeden, mniej oczywisty wymiar. Bywa, że ta interpretacja jest nam do czegoś potrzebna.

Jeśli uznałam, że ktoś zachował się wobec mnie niewłaściwie, mogę poczuć złość, rozczarowanie albo żal. Moja interpretacja pozwala mi nadać temu doświadczeniu sens. Wiem, co się wydarzyło i dlaczego tak się czuję.

A gdybym spróbowała naprawdę poznać perspektywę tej osoby, mogłoby się okazać, że sytuacja jest bardziej skomplikowana. Być może nie wiedziała o czymś, co dla mnie było oczywiste. Być może miała powody, których nie brałam pod uwagę. A może moje własne zachowanie również wpłynęło na to, co się wydarzyło.

Żadna z tych możliwości nie musi oznaczać, że moje uczucia były nieuzasadnione. Ale mogłaby wymagać zmiany historii, którą już sobie opowiedziałam.

I nie zawsze mamy na to ochotę.

Czasami łatwiej pozostać przy przekonaniu, że dobrze rozumiemy sytuację, niż dopuścić informacje, które mogłyby tę pewność zachwiać.

Szczególnie interesujące wydaje mi się to, jak ten mechanizm działa w bliskich relacjach.

Możemy spędzić z kimś dwadzieścia lat i być święcie przekonani, że doskonale go znamy. Wiemy, co lubi, czego nie znosi, jak reaguje na stres i co powie, kiedy znowu poruszymy pewien temat. Czasami potrafimy nawet dokończyć za niego zdanie.

Tyle że im dłużej kogoś znamy, tym łatwiej zapomnieć, że nadal jest w nim coś, czego nie wiemy.

Ludzie przecież się zmieniają. Zdobywają nowe doświadczenia, przewartościowują swoje przekonania, odkrywają potrzeby, których wcześniej nie byli świadomi. My również nie jesteśmy dokładnie tymi samymi osobami, którymi byliśmy pięć czy dziesięć lat temu.

A jednak nasze wyobrażenia o bliskich potrafią być zadziwiająco odporne na aktualizację.

Ktoś, kto przez lata unikał konfliktów, może w pewnym momencie zacząć mówić o swoich potrzebach. Osoba, która zawsze była gotowa pomagać, może nauczyć się odmawiać. Ale jeśli nadal patrzymy na nią przez pryzmat dawnej roli, jej nowe zachowanie może wydawać nam się niezrozumiałe, a nawet niewłaściwe.

„Przecież ty taki nie jesteś”.

A może właśnie taki zaczyna być?

To chyba jeden z bardziej przewrotnych aspektów bliskości. Możemy znać czyjąś historię, pamiętać setki wspólnych sytuacji i jednocześnie nie zauważyć, że człowiek, którego mamy przed sobą, nie mieści się już w naszym dotychczasowym wyobrażeniu o nim.

Co więcej, czasami sami utrudniamy mu wyjście z tej roli. Kiedy ktoś zachowuje się inaczej, niż się spodziewaliśmy, próbujemy przywrócić znajomy porządek. Przypominamy mu, jaki zawsze był, albo doszukujemy się powodów, dla których nagle stał się „niepodobny do siebie”.

Jakbyśmy lepiej wiedzieli, kim powinien być, niż on sam.

I zastanawiam się, ile zmian w naszych bliskich relacjach pozostaje niezauważonych tylko dlatego, że jesteśmy tak przywiązani do wcześniejszej wersji drugiego człowieka.

Właśnie tutaj zaczynam dostrzegać szczególną wartość ciekawości.

Nie chodzi mi o zadawanie mnóstwa pytań ani nieustanne analizowanie cudzych motywów. Ciekawość, o której myślę, jest raczej gotowością do przyznania, że moja wiedza o drugim człowieku może być niepełna. Mogę mieć swoje obserwacje, doświadczenia i całkiem uzasadnione wnioski, a mimo to pozostawić trochę miejsca na coś, czego jeszcze nie wiem.

To brzmi prosto, ale w praktyce wymaga pewnej elastyczności. Szczególnie kiedy ktoś zachowuje się w sposób, który nas rozczarowuje albo złości.

W takich chwilach łatwo pomylić ciekawość z usprawiedliwianiem.

Tymczasem możemy spróbować zrozumieć, dlaczego ktoś postąpił w określony sposób, i nadal uważać, że zrobił coś niewłaściwego. Możemy poznać jego perspektywę i zdecydować, że nie chcemy kontynuować relacji.

Są też sytuacje, w których wiemy już wystarczająco dużo, żeby postawić granicę. Jeśli ktoś wielokrotnie nas rani, nie musimy prowadzić kolejnych rozmów w poszukiwaniu coraz głębszego zrozumienia.

Autentyczna ciekawość nie wymaga rezygnowania z własnych potrzeb ani ignorowania tego, co widzimy.

Ale kiedy istnieje przestrzeń na rozmowę, może wydarzyć się coś, czego żadna ze stron wcześniej nie przewidywała.

Możemy usłyszeć historię, której nie znaliśmy. Zobaczyć sytuację z perspektywy, której wcześniej nie braliśmy pod uwagę. Czasami odkryć, że nasze interpretacje były trafne tylko częściowo.

I wcale nie musimy dojść do porozumienia, żeby taka rozmowa miała znaczenie.

Zdarza się przecież, że rozmawiamy z kimś, kto widzi świat zupełnie inaczej, a mimo to mamy poczucie autentycznego spotkania. Nie dlatego, że udało nam się przekonać go do własnego zdania, ale dlatego, że naprawdę byliśmy zainteresowani tym, co ma do powiedzenia.

Można też spędzić z kimś całe popołudnie, wymienić mnóstwo informacji, a nawet zgodzić się w wielu sprawach i wyjść z poczuciem, że właściwie wcale się nie spotkaliśmy.

Być może dlatego, że przez cały czas odnosiliśmy się głównie do własnych wyobrażeń o sobie nawzajem.

Myślę, że ciekawość jest pewną formą szacunku dla odrębności drugiego człowieka. Kiedy naprawdę kogoś słuchamy, przyznajemy, że nie wszystko o nim należy do naszej wiedzy i naszych interpretacji. Pozwalamy mu opowiedzieć o sobie, zamiast wyłącznie dopasowywać go do historii, którą już stworzyliśmy.

Nie daje nam to gwarancji bliskości. Druga osoba może nie chcieć rozmawiać, nie potrafić wyjaśnić swoich motywów albo po prostu nie być zainteresowana podobnym spotkaniem. Kontakt wymaga przecież udziału obu stron.

Ale tam, gdzie ta gotowość istnieje, możemy zobaczyć człowieka, którego nie da się raz na zawsze zamknąć w naszych wyobrażeniach. Nawet jeśli znamy go od lat, nadal może nas czymś zaskoczyć.

Bo przecież drugi człowiek nie przestaje się zmieniać tylko dlatego, że my już go sobie jakoś wyobraziliśmy.

A może jednym z najprostszych sposobów, żeby naprawdę się z nim spotkać, jest czasami przyznanie:

„Nie wiem, czy dobrze Cię rozumiem. Opowiedz mi więcej”.